مشاهیر سلماس
تاریخ سلماس
فهرست مطالب:

۱:آثار باستانی

۲:مسجد سلماسی

۳:خانه سلماسی ها

۴:جاذبه های گردشگری

۵:قلعه هدریا هودر ( كور اغلي قالاسي)


۱:آثار باستانی

 

 

امام زاده كهنه شهر

 موقعيت : كهنه شهر 

اين امام زاده در كهنه شهرسلماس قرار گرفته است . در اين امام زاده اولاد امام باقر(ع) قرار دارد كه طبق تابلوي راهنمايي كه در داخل امام زاده نصب شده امام زاده شامل 4 نفر از اولاد امام باقر كه بنام هاي اسحاق بن محمد ـ ابراهيم بن محمد ـ محمود بن احمد ـ جعفر بن احمد مي باشد. طبق گته اهالي دسته جات عزاداراي سلماس از تمامي نقاط براي اجراي مراسم عزاداري حسيني به اين امامزاده مي آيند و مراسم عزاداري بر پا مي‌كنند

     
  حجاري هاي خان تختي

موقعيت : در 76 كيلومتري جاده اروميه ـ سلماس

اين حجاري در 12 كيلومتري سلماس به اروميه در دل كوه صورت گرفته است . اين حجاري  مربوط به دوره ساساني مي باشد كه در آن كتيبه اردشير و پسرش سوار بر اسب ديده مي شوند كه در جلوي هر يك از آنها پياده اي ايستاده است . نقوش بر جسته سنگي مربوط به سال293 – 242 ميلادي متلعق به دوره ساساني مي باشد

     
  كليساي‌هفتوان‌

موقعيت : روستاي هفتوان (حدود 4 كيلومتري جنوب شهر سلماس)

اين كليسا در روستاي هفتوان قرار گرفته است . در اعياد مذهبي ارمنيان از اين كليسا براي انجام اعمال مذهبي استفاده مي كنند . اين كليسا داخل يك باغ بزرگ قرار گرفته است كه درختهاي زيادي در آن وجود دارد. اين كليسا در سال 1652 ميلادي بنا شده است

     
  كليساي (آخته خانه)

موقعيت : روستاي آنتارخانه (آخته خانه) جنوب شرقي سلماس

در اعياد مختلف ارامنه از اين محل زيارت مي كنند. در داخل روستا قرار گرفته و دراطراف كليسا خانه روستايي قرار دارد . گنبد بالاي كليسا از جاي خود درآورده شده و در كنار زمين قرار گرفته ولي تسبتاً سالم مي باشد . ستونهاي داخل سالم مي باشد و كنده كاريها (حفاريها) نيز توسط افراد سودجو انجام گرفته است

     
  كليساي حضرت يعقوب

موقعيت : روستاي پتاوير

كليساي مورد نظر در روستاي پتاوير قرار گرفته است . مراسم اين كليسا در روزهاي يكشنبه و كريسمس و عيد پاك مي باشد . نام كليسا كليساي حضرت يعقوب است . ناقوس كليسا طبق گفته سرايدار كليسا توسط افراد سود جو به سرقت رفته است

 

 


۲:مسجد سلماسی

 مسجدسلماسی سال های بسیاری شاهد تدریس فقه و اصول امام خمینی (ره) برای تعداد فراوانی از طلاب و فضلای قم بوده ا ست. از این رو نام این مسجد نیز با تاریخ انقلاب و نهضت امام خمینی گره خورده و در شمار مراکز انقلاب درآمده است.                                          زمین مسجد سلماسی را حاج محمد آقازاده از بازرگانان خوشنام قم واگذار کرد.سپس مرحوم حاج یحیی سلماسی از اهالی نیک اندیش سلماس کار ساخت و ساز آن را برعهده گرفت و بنای کنونی را به سامان رساند. همچنین در زیر مسجد آب انباری ساخت که در آن روزگار نیاز مسجد و اهالی محل را برآورده می کرد. از کتیبه ای که بر سر در مسجد وجود دارد چنین برمی آید که تاریخ بنای آن سال 1366هجری قمری بوده است.                                        مسجد سلماسی در انتهای کوچه آقازاده قرار دارد و ضلع غربی آن نبش کوچه دیگری است. از ویژگی های مسجد سلماسی سادگی و بی پیرایگی آن است. تقریبا هیچ یک از تزیینات و معماری های معمول در مساجد در آن بکار نرفته است. از سال نخست احداث تا سال 1380 هجری شمسی هیچ گونه تعمیری نداشته و اولین بار حجت الاسلام و المسلمین حاج سید حسن خمینی(فرزند یادگار امام) امر مرمت و بازسازی آن را داد.براساس کتیبه روی دیوار این مسجد و آب انبار از موقوفات آستانه مقدسه حضرت معصومه(ع)است.

شهرت مسجد سلماسی از روزی آغاز شد که امام خمینی تدریس خود را به آنجا منتقل کرد. یکی ازشاگردان امام در این باره می نویسد:"امام ابتدا در مسجد کوچکی نزدیک حرم تدریس می کردند. چون مکان کوچک بود و شاگردان زیاد بودندمکان دیگری را پیشنهاد کردند. ایشان نیز مسجد سلماسی را برگزیدند اما این مسجد هم گنجایش جمعیت زیاد شاگردان را نداشت. بالاخره امام با اصرار شیخ نصرالله خلخالی با انتقال محل تدریس به مسجد اعظم موافقت کردند."                                                                                                                         مسجد سلماسی هر روز و عصر شاهد برگزاری درس های امام بود.با اتمام درس طلبه های بسیاری از مسجد خارج می شدند و کوچه و خیابان مشرف به مسجد را آکنده از حالتی روحانی می کردند.یکی از شاگردان امام درباره درس ایشان در  مسجد سلماسی خاطره ای بدین مضمون دارد:

روزی طلبه ها از امام خواستند که بر منبر دوپله ای مسجد بنشینند زیرا صدای ایشان به حضار نمی رسید.امام نمی پذیرفتند ولی وقتی اصرار طلبه ها بیشتر سد بر روی منبر رفتند و نشستند.وقتی بر منبر قرارگرفتند حال دیگری پیدا کردند و درس را با این جمله شروع کردند:"آدم وقتی دوپله بالاتر می نشیند نباید خودش را گم کند."با این ترتیب درس اصول به درس اخلاق تبدیل شد و حاضران را سخت تحت تأثیر قرار داد.                                        مسجد سلماسی نزد امام (ره) حرمت خاصی داشت.کفش های خود را بیرون مسجد درمی آوردند و تا از مسجد پای خود را بیرون نمی گذاشتند پا در کفش خود نمی کردند.یکی دیگر از خاطرات مربوط به این مسجد حکایت از بزرگواری ها و یکرنگی امام با مردم دارد.سرمای زمستان و زیلوهای کهنه مسجد نشستن و درس گفتن در مسجد را بسیار دشوار می کرد.روزی امام وارد مسجد شد و دید که برای ایشان عبای پشمینه ای را به صورت فرش انداخته اند.امام بی درنگ عبا را برکناری زد و همان جا نشست.سپس فرمود: من می خواهم همگی روی زیلو بنشینیم و یکسان باشیم.

مسجد سلماسی قم بهترین روزهای خود را در ایامی گذراند که میزبان صدها تن از طلاب فاضل و تشنه علوم دینی بود.از حدود چهار هزار طلبه در قم هشتصد نفر در درس امام (ره) حاضر می شدند.این جمعیت علاوه بر صحن مسجد پله های آن رانیز مملو از انسان هایی می کرد که حضور در درس امام (ره) را برخود واجب کرده بودند.

 


 

۳:خانه سلماسی ها

خانه سلماسی در محلهٔ مقصودیه شهر تبریز محل تأسیس موزهٔ سنجش است. این خانهٔ قدیمی در دورهٔ حکومت قاجار در سه ضلع حیاط (عرصه ۶۵۰ مترمربع) و در دو طبقه با زیربنای ۸۷۵ مترمربع بنا شده‌است.

طبقهٔ زیرزمین ضلع شمالی که توسط پله‌ای به هشتی ورودی نیز متصل است، حوض‌خانه نامیده می‌شود. دیگر قسمت‌های زیرزمین شامل مطبخ انبار ارزاق و آب‌انبار است.

طبقهٔ همکف دارای طنبی‌های اصلی و جانبی در اضلاع شمالی، شرقی و غربی با پنجره‌های اروسی است. بنا دارای تذهیب در کمد اتاق‌ها و شومینه‌ها و گچبری در سقف طنبی‌های شمالی و شرقی است.

مصالح به‌کار رفته در بنا شامل سنگ و ساروج در پی‌ها است و دیواره‌های زیرزمین ترکیبی از سنگ و آجر (تفلیسی) و دیواره‌های همکف خشتی با روکش آجری است.

 

 

 

خانهٔ سلماسی. سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان شرقی. بازدید در تاریخ ۱۲ می ۲۰۰۸.


۴:جاذبه های گردشگری

 

 

 

 
 

دره زولاي چاي

موقعيت : دره زولاي چاي

دره زولا چاي يكي از زيباترين و قشنگ ترين مناطق شهرستان سلماس به شمار مي آيد . كوهها و مناطق سر سبز و آب رودخانه زيبايي اين منطقه را چند برابر كرده است مردم زيادي در روزهاي تعطيل و سيزده نوروز به اين منطقه مي آيند

     
  دره تمر

موقعيت :روستاي تمر

اين دره در روستاي تمر قرار گرفته است . منطقه ايست سر سبز و خوش آب و هوا كه داراي درختان ميوه گوناگون است .كوههاي اطراف و چشمه آب خود جوش زيبايي اين منطقه را دو چندان كرده است . افراد و مسافراني كه از جاده رفت و آمد مي كنند براي استراحت كوتاه و طولاني از اين دره استفاده مي كنند

 

 

  تالاب چيچك

اين تالاب در حوزه استحفاظي شهرستان سلماس قرار داشته و با 5 هكتار وسعت در 1500 متري قريه چيچك و 2 كيلومتري جاده سلماس، خوي واقع شده است

     
  تالاب آق زيارت 

موقعيت : روستاي آق زيارت

اين تالاب از مانداب‌هاي كناره درياچه اروميه تشكيل شده و به دليل نزديكي به درياچه اروميه و شكل نيزاري آن پناهگاه مناسبي براي پرندگان مهاجر آبزي است. اين تالاب در حد فاصل روستاهاي خان‌تختي و آق‌زيارت در فاصله 20 كيلومتري جنوبي سلماس و 80 كيلومتري شمال اروميه واقع شده است

 
     
  ايستي سو

موقعيت :20 كيلومتري سلماس به اروميه (جاده فرعي) در روستاي ايستي سو

ايستي سو در يك كيلومتري روستاي ايستي سو قرار دارد. از جاده به ايستي سو 3 كيلومتر مي باشد . جاده آن كلاً خاكي مي باشد. آبي گرم از چند نقطه كوه به پائين سرازير مي شود و دو استخر كوچك يكي زنانه و يكي مردانه براي حمام كردن وجود دارد كه اهالي  اطراف به اين آب گرم مي آيند . اين آب به علت داشتن ماده معدني براي درمان روماتيسم و درد مفاصل مفيد است

     
     

 


۵:قلعه هدریا هودر ( كور اغلي قالاسي)

هودر قالاسی از قلعه های مشهور سلماس با نامهای مختلف ((قالا)) ((کور اوغلو قالاسی)) ((قيز قالاسی)) در 3 کيلومتری غرب روستای هوده ر Hodar از محال ((کوره سون لی )) سلماس قرار دارد . تا روستای هوده ر با جاده ماشين رو و از آنجا به قلعه راه مالرويی روستايی امروزين را به قلعه باستانی هوده ر وصل می کند . می توان مختصات قلعه را به ترتيب زير نوشت : عرض   13و 44،     48و 38  طول شمالی

الف) موقعيت زمين شناسی منطقه :

 قلعه هوده ر در غرب سلماس در کوههای مشهور به ((هوده ر داغلاری)) قرار دارد . منشاء اين کوه رسوبی است و رسوبات ماسه ای همراه با کنگرلومراهای بزرگ دانه به علاوه فسيلهای متعدد ((باليق قولاغی)) رسوبی بودن کوهها را ثابت می کند . فسيلهای بدست آمده از اين منطقه مربوط به دو کفه ايهای دوران سوم زمين شناسی و مربوط به دوره ترشياری از حدود 45 – 23 ميليون سال پيش چنين می نمايد که در اين مناطق در زير آب بوده و بعد ها تحت چين خوردگيهای دوران سوم که در اکثر مناطق آذربايجان به وفور مشاهده شده از زير آب بيرون آمده است رسوبی بودن منطقه سبب شده است که آبهای روان بتوانند دره های عميق با مناظری زيبا و شگفت بوجود آورند. 

فرسايش هر سال عمق دره ها را زياد کرده بطوريکه ممکن است اين ارتفاعات تا حدود 50 – 30 متر هم برسد . دره غربی کوه پهن و مشرف به زمين کشاورزی سپس کوههای ((قره قای)) می باشد ولی دره شمالی اين کوه با کوه قره قای بسيار عميق و تنگ می باشد . از نظر تکتونيکی هيچ نوع علامتی از گسل ديده نشد ولی آنچه که آشکار است اثر تخريبی زلزله ويرانگر سال 1309/1930 سلماس در اين منطقه ديده می شود .در اطراف اين کوه چندين چشمه و قنات زير زمينی ديده می شود که از نظر طعم و مزه با آبهای معمولی متفاوت و منشاء ماگماتيک دارد اطراف بعضی  چشمه ها سولفوريزه شده است و اين مساله حاکی از فعل و انفعالات گستره درون زمينی منطقه دارد.                                             اين آبها پس از عبور از دره های اطراف جمع شده به دور می ريزند اين رود شعبه شمالی زولا چای را تشکيل می دهد . علاوه بر آب ، باد نيز سبب Wedering فرسايش شده است .در سمت شمالی کوه حفره بسيار بزرگی ديده می شود که توسط کوه کنده شده است.

 

ب) حيات وحش منطقه :

 به سبب عدم دسترسی افراد مختلف به منطقه ، حيات وحش اين کوه دست نخورده باقی مانده است . حيواناتی نظير کهليک ، کرتن کله ، اوغلان يولاشی ، پروانه و مار  و قورباغه و حتی لاک پشت ديده شده است.

 

ج) بررسی هوده ر قالاسی

در وهله اول آنچه که از اين قلعه به نظر می رسد وجود ديواره های سنگی قلعه می باشد – مثل تمام ديواره های قلاع مختلف . ولی مادر مورد به ديواره ای برخورد نکرديم . بر عکس به سنگهايی برخورديم که ممکن است در زمانهای گذشته در ديوار قلعه مور داستفاده قرار بگيرد اين سنگها بزرگ از پای کوه تا دامنه آن بر کرات ديده می شود . عليرغم وجود اين سنگها نتوانستيم حدود ديواره ها را از هم تشخيص دهيم . آسانترين راه ورود به دخمه ها و اطاقهايی که اوغلان قالاسی و قيز قالاسی ناميده می شوند از بالای کوه می باشد . با صعود به قله کوه اشراف بر دشت سلماس و راه کراروان روی سلماس – عثمانی کاملاً مشخص است . از اينجا از طريق راهرويی دالان مانند به اولين قلعه می رسيم . مردم به اين دخمه ((اوغلان قالاسی)) گويند  شکل و شمايل اين دخمه عيناً مثل  دخمه قارنی ياريق می باشد . و همين مشابهت شکل اطاقها ، ي:ی بودن اقوام سازنده آنرا نشان می دهد . اين دخمه ها نمی توانسته محل سکونت دائمی افراد بشری باشد چرا که انسانهای اوليه در دوران عصر حجر حدود 15 هزار سال پيش در غارهاي طبيعی که بوفور در آذربايجان يافت می شود زندگی می کرده اند در حاليکه اين دخمه ها کاملاً دست ساز بوده و شکل هندسی خاصی که حاکی از تکامل ذهن و فکر بشر در اعصار بعد می باشد را در خود جای داده است . شکل 2 و 3 بنظر می رسد اين دخمه ها در موارد مذهبی استفاده
می شده . سنگ – کوه در ميان ترکان ( چه قديم و چه معاصر) از اهميت ويژه ای برخوردار بود . ترک ها کوه را حامی ، پدر ، برکت و نيرو بخش و پروردنده می شمرده اند . بطوريکه هنوز هم ايلات سبلان ، به کوه ساوالان ((سلطان ساوالان)) سوگند می خورند . ترکان آلتای معتقدند که قهرمانان از روح کوه پديد می آيند .خپلی بئل کور اوغلو – که بعضی ها اين قلعه را به وی نسبت می دهند – نيز کوهی است که قهرمان ما را پناه می دهد . زيارتگاههايی که امروزه در آذربايجان تحت عنوان ((اوجاق)) ها به چشم می خورد اکثراً در دامنه ها و قلل کوههای رفيع تعبيه شده که گويای اهميت وجودی اين کوهها در زندگی اجتماعی ترکان قديم بوده . طبق عقايد شامانيستی – فلسفه قديم ترکان که بقايای ان امروزه نيز در ميان ترکان ديده می شود – قام ها (رهبر مذهبی ترکان) با گوک تانری – خدای آسمانها – در ارتباط بوده اند بی شک کوهها می توانسه اين ارتباط را نزديک تر بکند . وجود زيارتگاه بابا ارزن Baba arzan در اينجا نيز به شکل مذهبی کوه در دروان معاصر دامن زده است بطوريکه اهالی روستاهای اطراف مقبره اين پير را زيارتگاه خود کرده اند.                                                                                                     شکل دخمه کاملاً هندسی و شبيه شکل مکعب مستطيل می باشد در اولين دخمه قلعه هوده ر سکوها و چاهی بيضوی شکل وجود دارد که علت وجودی اين چاه در اطاقی سنگی معلوم نيست در اين دخمه بر عکس قارنی ياريق ، اطاقکی نيز در بغل آن تعبيه شده است که حجره ها و زاويه های امروزين صوفيان و مريدان اهل حق را به ياد می آورد.

ايوان موجود در جلوی دخمه نيز منحصر بفرد می باشد و در هيچ يک از دخمه های سلماس ديده نشده است . برای ورود به دخمه دوم ((قيز قالاسی)) بايد دوباره به قله کوه صعود کرده سپس از جنوب کوه به پايين برويم هنگام نزول به اين دخمه پلکانهايی B گانه ای که بطرز خشن تراشيده شده است مشاهده می شود اين پلکانها در کاظيم داشی و قارنی ياريق هم ديده شده اين دخمه تفاوتهايی چندی با دو دخمه قبلی {قارنی ياريق و اوغلان قالاسی} دارد . اولاً اين دخمه تقريباً دايروی شکل بوده ثانياً از اين دخمه دايروی شکل سه دخمه تقريباً مستطيل شکل کنده شده است . در اين دخمه ها هيچ نوع چاه و سکويی که قبلاً در دخمه ها ی قبلی بود ديده نشد .

اين دخمه سه گانه را مردم محل ((قيز قالاسی)) می نامند . محققان معتقدند مردم قديم با اطلاق قلعه ها و پل ها و کوهها به دختر (قيز) سعی در بيان اين مطلب بودند که اين قلاع مانند دختران دست نيافتنی و ناگشودنی هستند . قيز قالاسی در سراسر آذربايجان (باکی ، ميانا، سلماس ، و ... ) ديده می شود . در اين ميان بعضی ها هم معتقدند آنچه که قيز قالاسی ناميده می شود  در حقيقت ((اوغوز قالاسی)) می باشد که به قيز قالاسی تبديل شده است .

از ديگر سو محليان معتقدند که کور اوغلو قهرمان نامدار آذربايجان – روزگاری در اين قلعه سکونت داشته و سه همسرش را در اطاقهای سه گانه اين دخمه سکونت می داده است . جالب اينجاست که الکساندر خودزکو – دانشمندی که در اواسط قرن نوزدهم برای نخستين بار ترجمه ای از کوراوغلو را به انگليسی انتشار داد و اين داستان را به جهان علم معرفی کرد – کوراوغلو را بر اساس اظهارات مردم آذربايجان ساکن دژی به نام چنلی بئل واقع در دره سلماس و سه راه خوی – ارض روم معرفی می کند .

بنا بر اين هيچ بعد نيست چنلی بئل نام برده شده خودزکو همان ((هوده ر قالاسی)) امروزين سلماس باشد که در سر راه خوی و مشرف بر جلگه سلماس بنا شده است

 بر گرفته شده از کتاب تاریخ ده هزار  ساله سلماس و غرب آذر بایجان

برگرفته شده از وبلاگ www.infosilab.blogfa.com

 

نماهايي از خانه صدقياني(واقع در تبريز)


 

 

[ پنجشنبه 5 شهریور1388 ] [ 19:15 ] [ سید عربی (ط) ] [ ]
درباره وبلاگ

بسم الله الرحمن الرحیم

همه هست آرزویم که ببینم از تو رویی
چه زیان تو را که من هم برسم به آرزویی
نويسندگان
امکانات وب